Logo

शुक्रवार, मंसिर १६ गते २०७९

राजापाक्षे परिवारले यसरी चीनको चंगुलमा पारे श्रीलंकालाई, जसको मूल्य पूरा देशले चुकाइरहेको छ

राजापाक्षे परिवारले यसरी चीनको चंगुलमा पारे श्रीलंकालाई, जसको मूल्य पूरा देशले चुकाइरहेको छ

नेपाल पाना श्रावण ४ २०७९
  • 5.3K
    SHARES
  • राजापाक्षे परिवारले यसरी चीनको चंगुलमा पारे श्रीलंकालाई, जसको मूल्य पूरा देशले चुकाइरहेको छ

    काठमाडौं । श्रीलंकामा आर्थिक संकटपछि जनआक्रोश र राष्ट्रपति गोटाबाया राजापाक्षे भाग्नुपर्ने अवस्था चीनकै कारण उत्पन्न भएको छ । यो घटनाले चीनले आर्थिक उपनिवेश विस्तारको षडयन्त्रलाई उजागर गरेको छ भने साना राष्ट्र चीनको बेल्ट एण्ड रोडअन्तर्गतका चिनियाँ सहयोगको विरुद्धमा उभिन बाध्य भएका छन् । कतै श्रीलंकाकै हालत हुने होइन भनेर साना राष्ट्र संशकित र सतर्क बनेका छन् ।

    श्रीलंकामा आजको अवस्था आउनुमा डेढ दशकअघि चीनको रणनीतिक प्रवेश नै हो । तमिल विद्रोहीविरुद्ध कारवाहीमा सघाउने बहानामा तत्कालीन प्रधानमन्त्री महिन्दा राजापाक्षे सरकार चीनलाई श्रीलंका पस्ने मौका दिए । चीनबाट हतियार किन्दै विद्रोहीलाई मारेर रगतको बलमा राजापाक्षेले आफ्नो सत्ता यात्रा लामो बनाए पनि चीनलाई प्रवेश गराएर देशलाई भने कंगाल बनाए ।

    चीनलाई भित्र्याएर श्रीलंकाली नागरिकको रगतको खोलो बगाएर उदाएका राजापाक्षे अहिले आफै भाग्नुपर्ने अवस्था आएको छ । महिन्दा राजापाक्षे मात्र होइन उनका दाई राष्ट्रपति गोटाबाया, भाई अर्थमन्त्रीसमेत देश छाडेर भाग्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ । 

    बेइजिङलाई श्रीलंकातर्फ आकर्षित गर्ने कुरा भनेको टापु राष्ट्रको उपयुक्त स्थान हिन्द महासागर थियो । व्यस्त समुद्री मार्गहरूको पहुँचमा पुग्ने आफ्नो रणनीतिक स्वार्थ पछ्याउँदै बेइजिङ सहयोगका नाममा श्रीलंका छिरेको थियो ।

    त्यसको लगत्तै कोलम्बो र बेइजिङबीच विभिन्न किसिमका व्यापार सम्झौताहरू हुन थाले । २०१६ मा, चीनले भारतलाई उछिनेर श्रीलंकामा आयातको सबैभन्दा ठूलो स्रोत बन्यो । व्यापार चीनको पक्षमा गयो । लंका निर्यात को मूल्य चीनले ड्र्यागन देशबाट आयात गरेको मूल्यको पाँच प्रतिशत मात्रै थियो ।

    श्रीलंकामा चीनको बढ्दो प्रभावको फाइदा उठाउँदै बेइजिङले कोलम्बोले बेल्ट र अन्तर्गत चिनियाँ ऋणको साथ सबै प्रकारका अव्यवहारिक परियोजनाहरू निल्यो । यसको सबैभन्दा ज्वलन्त उदाहरण हम्बनटोटा बन्दरगाह हो । चिनियाँ ऋणमा १.१ बिलियन डलरको लागतमा निर्माण गरिएको थियो । अपेक्षित रूपमा, यसले कुनै विदेशी राजस्व उत्पन्न गर्न सकेन । घाटामात्रै गरयो । 

    सन् २०१७ मा चीनको सरकारी स्वामित्वको कम्पनीले ९९ वर्षको लागि पोर्ट किनेको थियो १.१ अर्ब रुपैयाँमा । यो नगदले श्रीलंकाले सन् २०१४ मा बन्दरगाह निर्माणका लागि लिएको चिनियाँ बैंकहरूको ऋण चुक्ता गर्‍यो ।

    बेइजिङको लागि, यसरी, यो 'हेड्स म जित्छु पुच्छर तपाईं खेल हराउनुहुन्छ।' यसले पोर्टको नियन्त्रण प्राप्त गर्यो । र यसको पैसा पनि फिर्ता गर्न बाध्य पारयो । ऋणीहरूले आफ्नो तीतो अनुभवबाट पाएका छन् कि बी.आर.आई परियोजनाहरूको लागत धेरै छ तर प्राप्तकर्ता देशहरूको अर्थतन्त्रको लागि धेरै कम गर्छ । चिनियाँ ऋणले जङ्गलमा राजमार्ग, विमानस्थल, कन्भेन्सन हल बनाइदियो, जसले केही फिर्ता दिएन ।

    श्रीलंकामा बेइजिङको समर्थनबाट उत्साहित, चीन समर्थक राजापाक्षे शासन सुरु भयो । २००९ मा तमिलविरुद्धको युद्धमा विजय हासिल गरेपछि निर्माणको चहलपहल सुरु भयो । 
    अन्तर्राष्ट्रिय निजी बांड बजारबाट  यसरी ऋणीपन कोलम्बोको कथा सुरु हुन्छ । अन्तर्रा्ष्ट्रिय बजारबाट ऋण लिएका छन् । यी परियोजनाहरू कार्यान्वयन गर्ने चिनियाँ कम्पनीहरूको ।

    ग्लोबल टाइम्स अफ चाइनाका अनुसार सिलोन इन्स्टिच्युट अफ बिल्डर्स, चाइना इन्टरनेशनललाई उद्धृत गर्दै जुलाई २०१८ मा भारतको रिपोर्ट श्रीलंकाका ४० प्रतिशत निर्माण परियोजनामा ठेकेदार संघको हिस्सा थियो, आगामी तीन वर्षमा शेयर ७० प्रतिशत पुर्याउने योजना रहेको छ । निर्माणकर्ता लङ्काले विदेशी कम्पनीहरूलाई स्थानीय साझेदार हुनुपर्छ भन्ने माग गरेको छ। लंका सरकारले अब बन्डमा निजी क्षेत्रका लगानीकर्ताहरूलाई २५ अर्ब डलर वा झन्डै आधा ऋण दिनुपर्नेछ् कोलम्बोको विदेशी ऋणको कुल रकम । यसको अनुहारमा, जापान र एडीबी पछि श्रीलंकाको ऋणदाताहरूमा चीन तेस्रो स्थानमा छ । र ऋणको 10 प्रतिशत हो ।

    यी तथ्याङ्कहरूले श्रीलंकाले सामना गरेको संकटको लागि चीन जिम्मेवार भएको दाबी गर्दछ । अप्रिल २०२१ मा, श्रीलंकाको विदेशी ऋणको ४७ प्रतिशत अन्तर्राष्ट्रिय ऋण थियो । पूँजी बजार ऋण, एसियाली विकास बैंकबाट १३ प्रतिशत, १० प्रतिशतबाट चीनबाट १० प्रतिशत, जापानबाट १० प्रतिशत, विश्व बैंकबाट ९ प्रतिशत, भारतबाट २ प्रतिशत र अरूबाट नौ प्रतिशत थियो ।
    तर यी म्याक्रो तथ्याङ्कहरूले उनीहरूले प्रकट गरेभन्दा बढी लुकाउँछन्। ग्लोबल को लागि एक केन्द्रको रूपमा मार्च २०१८ को विकास नीति पेपरले बहुपक्षीय एजेन्सीहरू जस्तो नभई औंल्याएको छ ।

    विश्व बैंक र द्विपक्षीय विकास वित्तीय संस्थाहरू जसको वित्तिय सर्तहरू सार्वभौम उधारकर्ताहरूलाई ऋणको लागि सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध छ, चाइना विकास बैंक र चाइना एक्स-इम बैंकले ऋणको सर्तहरू खुलासा गर्दैन, यो असम्भव बनाएको छ ।
     
    चीनलाई कुनै देशले तिरेको ऋणको वर्तमान मूल्यको मूल्याङ्कन गर्नुहोस्। देशहरूमा जहाँ चीनको रणनीतिक स्वार्थ छ, ऋण पनि ब्याजरहित हुन सक्छ; जबकि केहि ऋण व्यापारिक दरमा छन् ।

    चीनबाट सम्भावित उधारकर्ताहरूको लागि, यो बेइजिङमा कोलम्बोको ऋण हो भनेर सावधानी हो श्रीलंकाको आर्थिक संकट समाधानको बाटोमा उभिएको छ । चीनले थप ऋण दिएको छ श्रीलंकाको आर्थिक संकटबाट पार पाउनको लागि श्रीलंका पुग्यो तर हुनसक्ने प्रक्रियामा सामेल हुन अस्वीकार गरेको छ ।  श्रीलंकाको ऋण कटौती  अन्य बीआरआई ऋणीहरूले पनि यस्तै राहतको माग गर्नेछन् भन्ने डरले ।

    यदि चीनले श्रीलंकाको ऋणको पुनर्संरचना गर्नबाट जोगिन खोज्यो भने, यसले श्रीलंकासँगको वार्तालाई खतरामा पार्न सक्छ । अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष र तत्काल निजी क्षेत्रका ऋणीहरूले उनीहरूको बक्यौता पनि, ढिलाइ नगरी सफा गर्नुहोस्। यदि बेइजिङले सहयोग गर्न अस्वीकार गर्यो भने, कोलम्बोलाई गाह्रो हुनेछ आफ्नो ऋण बाट पुन: प्राप्ति गर्न।

    ऋणी देशहरू प्रायः चिनियाँहरूको बक्यौता तिर्न बेइजिङबाट दबाबमा छन् । पहिले ऋणदाता, जसलाई आईएमएफले स्वीकार गर्दैन । ऋण को पुनर्संरचना को मामलामा जाम्बियामा १५ अर्ब डलर आइएमएफ ऋण लिन, प्रक्रियामा बाधा परेको छ । सरकारले चिनियाँ ऋणदातालाई पक्षमा लिएको ऋणपत्र धारकहरूले आरोप लगाएका छन् । 

    श्रीलंकाका लागि अहिले आइएमएफसँग सहयोगका लागि अपिल गर्नुको विकल्प छैन मुख्यालय संयुक्त राज्य अमेरिकामा छ। आईएमएफलाई सबैसँग सम्झौता गर्नको लागि उधारकर्ता चाहिन्छ ऋण कम गर्न लेनदारहरू । विडम्बना, बेइजिङ श्रीलंकालाई नयाँ ऋण दिन तयार छ । १ बिलियन डलर, तर ऋण रकम घटाउने छैन। अप्रिलमा चीनले यससँग वार्ता गरिरहेको बताएको थियो । आईएमएफले बेइजिङको ऋण प्रस्तावमा हस्तक्षेप गर्नेछ। जब टापुको अवस्था देशको नियन्त्रण बाहिर, मे २०२२ को अन्तमा, चिनियाँ राजदूतले ओठ-सेवा भुक्तान गरे कि बेइजिङले आईएमएफलाई सकारात्मक रूपमा विचार गर्न प्रोत्साहित गर्न सक्रिय भूमिका खेल्नेछ । श्रीलंकाको स्थिति र सकेसम्म चाँडो सम्झौतामा पुग्न ।

    श्रीलंकाका सुरक्षा विज्ञ असांगा अबेयगुनासेकराले उक्त शब्दलाई औंल्याएका छन् ‘ऋण जाल’ ले चिनियाँ ऋणका गैर-वित्तीय पक्षहरूलाई पूर्ण रूपमा समात्न सक्दैन । श्रीलंकामा लगानी 'रणनीतिक जाल' शब्दलाई व्याख्या गर्न बढी उपयुक्त छ । श्रीलंकाले आज सामना गरिरहेको संकट। श्रीलंका सरकारलाई सहयोग गरेपछि तमिललाई नष्ट गर्न, चीनले बिस्तारै टापुका अभिजात वर्गहरूमा प्रवेश गर्यो राष्ट्र। संयुक्त राज्य अमेरिकाको मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेसनले सहयोग अस्वीकार गरेको थियो ।

    श्रीलंका गैर वित्तीय विचार अन्तर्गत। चिनियाँ कम्पनीहरूले सबै परियोजनाहरू जित्यो, भारत र जापानजस्ता देशहरूले उनीहरूलाई हराउँदै गए। कोलम्बोले चिनियाँ ऋणको लागि रोज्यो, यद्यपि यी लुकेको अवस्थाको साथ आएका थिए यी चिनियाँहरूको लागि मात्र प्रयोग गर्न सकिन्छ परियोजनाहरू।

    श्रीलंकामा उच्च-प्रोफाइल पूर्वाधार परियोजनाहरूमा चीनको बढ्दो नियन्त्रणको उदाहरण लंका कोलम्बोको १७ किलोमिटर लामो एलिभेटेड राजमार्ग हो। सम्झौताका सर्तहरूले अनुमति दिन्छ चाइना हार्बर इन्जिनियरिङ कम्पनीले १८ वर्षसम्म राजमार्गको स्वामित्व लिने, फिर्ता गर्ने प्रिन्सिपल, नाफा कमाउनुहोस् र त्यसपछि यसलाई लंका सरकारलाई हस्तान्तरण गर्न बनाउँछ । विदेशी कम्पनीले पहिलो पटक श्रीलंकामा राजमार्ग बनाएर नवीकरण गरेको हो । टापु राष्ट्र चाँडै चिनियाँ उपनिवेश बन्न सक्ने डर छ।

    विज्ञहरू भन्छन् कि चीनको ऋणको अपारदर्शी सर्तहरूले प्रभाव पार्ने तरिका प्रदान गर्दछ ।  ऋण लिने देशहरूमा थप सहुलियतहरू दिन दबाब; जस्तै अनुदान प्राकृतिक स्रोतहरूमा पहुँच, भविष्यका सरकारी सम्झौताहरू र कूटनीतिक समर्थन । सरकारी स्वामित्वको चाइना कम्युनिकेशन कन्स्ट्रक्सन कम्पनी हाल छ १.४ बिलियन डलरको लागतमा कोलम्बो पोर्ट सिटी निर्माण गर्दै । नयाँ अफ-शोर सुविधा वित्तीय हबको रूपमा योजना गरिएको छ, तर कानूनका प्रावधानहरूले चीनलाई व्यापक दिन्छ । श्रीलंकाको सार्वभौमसत्ताको मूल्यमा साइटमाथि अधिकार। सरकारले गर्ने हो अपतटीय बैंकहरू र त्यहाँ सञ्चालन गर्ने कम्पनीहरूमा नियन्त्रण छैन।

    यसले मनी लान्ड्रिंग र अन्य अवैध कार्यहरूको लागि मार्ग बनाउन सक्छ। विज्ञहरूले कोलम्बोमा आर्थिक मन्दीको परिणाम भएको चेतावनी दिएका छन् र बेइजिङ समर्थक राजापाक्षे भाइहरू महिन्दा र गोटाबायाको पतन हुनेछ। श्रीलंकासँगको चीनको सम्बन्धमा ठूलो प्रभाव परेको छ । मा ठूलो मात्रामा चिनियाँ लगानी पूर्वाधार निर्माणमा गम्भीर असर पर्नेछ । 

    महिन्दा राजापाक्षे धेरै- चीनमा ठूलो मात्रामा चिनियाँ लगानी प्रवर्द्धन गरेकोमा श्रीलंकाली नेतालाई मन पर्यो । टापु राष्ट्रमा, भारतको सुरक्षा चिन्तालाई बेवास्ता गर्दै । त्यतिबेला पनि चीनले त्यसो गरेन । राजापाक्षे भाइहरूले माग गरेको ठूलो मात्रामा आर्थिक सहायता उपलब्ध गराउने र उनीहरुले चिनियाँ ऋणको भुक्तानी स्थगित गर्न माग गरेका छन् ।

    जुन २०२२ मा स्पष्ट रूपमा निराश गोटाबाया राजपक्षेको टिप्पणी थियो, "मेरो विश्लेषण के छ कि चीनले रणनीतिक फोकस दक्षिण-पूर्वमा सारेको छ एशिया, "गोटाबायाले भने। "तिनीहरूले फिलिपिन्समा थप रणनीतिक चासो देख्छन्, भियतनाम र कम्बोडिया, त्यो क्षेत्र, र अफ्रिका। यस क्षेत्रमा उनीहरुको चासो कम छ । उनीहरूको चासो यहाँ पहिलेको जस्तो छैन।

    यसको कारण श्रीलंकाका आम जनतामाझ बढ्दो अनुभूतिसँगै उनीहरूले सामना गर्नुपर्ने संकट, श्रीलंकास्थित चिनियाँ दूतावासले चिनियाँहरूलाई सचेत गराएको छ । श्रीलंकामा बसोबास गर्ने नागरिकहरू, प्रायः चिनियाँहरूद्वारा कार्यान्वयन गरिएका परियोजनाहरूमा कामदारहरूको रूपमा कम्पनीहरुलाई दूतावासले चिनियाँ नागरिकहरूलाई विरोध प्रदर्शनबाट टाढा रहन आग्रह गरेको छ ।

    स्थानीय सुरक्षा स्थितिमा ध्यान दिन र स्थानीय कानूनको पालना गर्न र नियमहरू, सतर्क रहनुहोस्, सुरक्षित रहनुहोस्, बाहिर ननिस्कनुहोस् र सञ्चार खुला राख्न भनिएको छ । स्पष्ट रूपमा, श्रीलंका अब चिनियाँहरूको लागि सुरक्षित आश्रय होइन ।

    श्रावण ४, २०७९ बुधवार १२:५७:१० बजे : प्रकाशित

    सम्बन्धित समाचार
    ताजा अपडेट

    Copyright © All right reserved to Nepalpana

    Site By: SobizTrend