काठमाडौं । उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उनको चीन भ्रमणलाई लिएर पूर्वी एसियाको भूराजनीतिमा नयाँ रणनीतिक समीकरणको चर्चा सुरु भएको छ ।

रुससँग सैन्य सहकार्य विस्तार गरिरहेका किमले आफ्नो परम्परागत सहयोगी चीनसँगको सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउन खोजेको विश्लेषण गरिएको छ ।

दक्षिण कोरियाले भने उनको चीन भ्रमणलाई उत्तर कोरियाको बढ्दो आक्रामक विदेश नीतिसँग जोडेर हेरेको छ ।

समाचार एजेन्सी एसोसिएटेड प्रेस (एपी) का अनुसार किम शनिबार चीन प्रवेश गरेका हुन् । दक्षिण कोरियाको एकीकरण मन्त्रालयले उनी उत्तर कोरिया र चीनलाई जोड्ने यालु नदी क्षेत्रको नयाँ पुल हुँदै सीमावर्ती चिनियाँ सहर डान्दोङ पुगेको जनाएको छ।

यद्यपि, उनको भ्रमणको उद्देश्य, अवधि र चिनियाँ नेतृत्वसँग हुने भनिएका भेटवार्ताबारे विस्तृत जानकारी सार्वजनिक भएको छैन । दक्षिण कोरियाली राष्ट्रिय सभाको गुप्तचर समितिका उपाध्यक्ष युन कुन योङले किमले चिनियाँ प्रधानमन्त्री ली छ्याङसँग भेट गरेको हुन सक्ने संकेत देखिएको बताएका छन् ।

दक्षिण कोरियाको राष्ट्रिय गुप्तचर सेवाले पनि किमको चीन भ्रमण हुन सक्ने जानकारी पहिले नै दिएको उनको भनाइ छ ।

चीन–उत्तर कोरिया सम्बन्धमा नयाँ गति

किमको भ्रमणलाई उत्तर कोरिया र चीनबीचको परम्परागत सम्बन्धलाई थप मजबुत बनाउने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ। यसै महिना सञ्चालनमा आएको नयाँ यालु नदी पुलले दुई देशबीचको व्यापारिक तथा आर्थिक सम्बन्ध विस्तार गर्न सहयोग पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ ।

उक्त पुलबाट कन्टेनर तथा भारी मालवाहक ट्रक सञ्चालन गर्न सकिने र सीमापार आवागमन सहज हुने बताइएको छ । यसले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्ध तथा आर्थिक दबाबको सामना गरिरहेको उत्तर कोरियाका लागि चीनसँगको व्यापार विस्तार गर्ने अवसर प्रदान गर्न सक्छ ।

चीन उत्तर कोरियाको प्रमुख आर्थिक साझेदार रहँदै आएको छ। त्यसैले बेइजिङसँगको सम्बन्ध सुदृढ गर्नु किमका लागि आर्थिक मात्र नभई रणनीतिक दृष्टिले पनि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।

रुससँगको सैन्य सहकार्यपछि चीनतर्फ किमको ध्यान पछिल्लो समय किमले रुससँगको सम्बन्धलाई विशेष प्राथमिकता दिँदै आएका छन् । युक्रेन युद्धका क्रममा उत्तर कोरियाले रुसलाई सैनिक तथा परम्परागत हतियार उपलब्ध गराएको आरोप लाग्दै आएको छ ।

त्यसको बदलामा मस्कोले प्योङयाङलाई सैन्य प्रविधि, आर्थिक सहयोग वा अन्य रणनीतिक सहायता उपलब्ध गराएको हुन सक्ने आकलन गरिएको छ ।

रुससँगको सहकार्यले उत्तर कोरियालाई आफ्नो सैन्य क्षमता विस्तार गर्ने अवसर दिएको हुन सक्ने विश्लेषकहरूको बुझाइ छ। अब चीनसँगको सम्बन्धलाई समेत थप सक्रिय बनाउने प्रयासले किमको विदेश नीतिमा दुई प्रमुख शक्तिसँग सन्तुलित सहकार्य गर्ने रणनीति देखाउन सक्छ ।

उत्तर कोरिया, चीन र रुसबीचको बढ्दो निकटतालाई अमेरिकाको एसिया-प्रशान्त रणनीतिका लागि चुनौतीका रूपमा हेरिँदै आएको छ। यद्यपि, यी तीन देशबीच औपचारिक रूपमा एउटै सैन्य मोर्चा बनेको निष्कर्ष निकाल्न भने उनीहरूको वास्तविक सहकार्य र आपसी प्रतिबद्धताको थप मूल्याङ्कन आवश्यक हुन्छ ।

सी र किमबीचको रणनीतिक निकटता

सन् २०११ को अन्त्यमा पिता किम जोङ इलको निधनपछि सत्तामा आएका किमको यो छैटौँ चीन भ्रमण भएको बताइएको छ। यसअघि उनले सन् २०२५ को सेप्टेम्बरमा बेइजिङ भ्रमण गरेका थिए ।

त्यसक्रममा उनले चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङसँग भेट गर्नुका साथै रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनलगायत विदेशी नेताहरूसँगै सैन्य परेड अवलोकन गरेका थिए चिनियाँ राष्ट्रपति सीले गत जुनमा प्योङयाङ भ्रमण गरी किमसँग भेट गरेका थिए। उक्त भेटमा व्यापार, कृषि, निर्माण र प्रविधिलगायतका क्षेत्रमा द्विपक्षीय सहकार्य विस्तार गर्ने विषयमा छलफल भएको थियो । किमले चीनसँगको सम्बन्धलाई उच्च रणनीतिक प्राथमिकताका रूपमा व्याख्या गर्दै आएका छन् ।

चीनका लागि पनि उत्तर कोरियासँगको सम्बन्ध कोरियाली प्रायद्वीपमा आफ्नो प्रभाव कायम राख्ने र क्षेत्रीय सुरक्षा समीकरणमा भूमिका निर्वाह गर्ने दृष्टिले महत्त्वपूर्ण छ ।

कोरियाली युद्धको ऐतिहासिक पृष्ठभूमिमा भ्रमण

किमको चीन भ्रमण अक्टोबर २५ मा मनाइने कोरियाली युद्धका क्रममा चिनियाँ सेनाको हस्तक्षेपसँग सम्बन्धित वार्षिकोत्सवको सन्दर्भमा भएको छ ।

सन् १९५० मा उत्तर कोरियाले दक्षिण कोरियामाथि आक्रमण गरेपछि अमेरिका नेतृत्वको संयुक्त राष्ट्रसंघीय गठबन्धन युद्धमा सहभागी भएको थियो। त्यसपछि चीनले उत्तर कोरियाको समर्थनमा सेना पठाएको थियो भने तत्कालीन सोभियत संघले हवाई तथा अन्य सैन्य सहयोग उपलब्ध गराएको थियो ।

सन् १९५३ मा युद्धविराम भए पनि दुई कोरियाबीच औपचारिक शान्ति सन्धि भएको छैन। त्यसैले कोरियाली प्रायद्वीपमा सुरक्षा तनाव अझै कायम छ ।

यस्तो ऐतिहासिक पृष्ठभूमिमा किमको चीन भ्रमणलाई दुई देशबीचको पुरानो राजनीतिक तथा रणनीतिक सम्बन्ध पुनः पुष्टि गर्ने अवसरका रूपमा पनि हेरिएको छ ।

ट्रम्पसँगको सम्भावित भेटवार्ताबारे चासो

उत्तर कोरियाले दक्षिण कोरियाप्रति कडा नीति कायम राख्दै आएको छ ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले उत्तर कोरियासँग वार्ता पुनः सुरु गर्ने इच्छा व्यक्त गरे पनि दुई देशबीचको कूटनीतिक संवादले ठोस गति लिन सकेको छैन ।

सन् २०१९ मा ट्रम्पको पहिलो कार्यकालका क्रममा वार्ता अवरुद्ध भएपछि परमाणु कार्यक्रम र प्रतिबन्धका विषयमा दुई देशबीच सहमति जुट्न सकेको छैन। उत्तर कोरियाले अमेरिकाले आफ्नो कथित शत्रुतापूर्ण नीति त्याग्नुपर्ने र वार्ताको पूर्वसर्तका रूपमा परमाणु निशस्त्रीकरणको माग राख्न नहुने बताउँदै आएको छ ।

यसैबीच, दक्षिण कोरियाली गुप्तचर निकायले आगामी महिना चीनको सेन्जेनमा हुने एसिया–प्रशान्त आर्थिक सहयोग (एपेक) शिखर सम्मेलनका क्रममा ट्रम्प र किमबीच भेटवार्ता हुन सक्ने सम्भावनाबारे सांसदहरूलाई जानकारी दिएको बताइएको छ ।

यदि यस्तो भेटवार्ता सम्भव भयो भने उत्तर कोरियाको परमाणु कार्यक्रम, अमेरिकी प्रतिबन्ध र कोरियाली प्रायद्वीपको सुरक्षा अवस्थाबारे पुनः कूटनीतिक पहल सुरु हुन सक्छ। तर, दुवै पक्षका अडानमा परिवर्तन नआएसम्म वार्ताले ठोस परिणाम दिने सम्भावना अनिश्चित रहनेछ ।

अबको प्रश्न : चीनको भूमिका कति निर्णायक?

किमको चीन भ्रमणले उत्तर कोरियाको विदेश नीतिमा चीन र रुस दुवैसँगको सम्बन्धलाई महत्त्व दिने रणनीति थप स्पष्ट पार्न सक्छ। चीनसँग आर्थिक सम्बन्ध विस्तार गर्ने र रुससँग सैन्य सहकार्य कायम राख्ने प्योङयाङको प्रयासले अमेरिका तथा उसका क्षेत्रीय साझेदारमाथि रणनीतिक दबाब बढाउन सक्ने आकलन गरिएको छ ।

तर, चीनले उत्तर कोरियालाई कति हदसम्म राजनीतिक, आर्थिक वा सैन्य सहयोग गर्छ भन्ने विषयले आगामी क्षेत्रीय समीकरण निर्धारण गर्नेछ। किमको भ्रमण औपचारिक कूटनीतिक सम्पर्कमा सीमित रहन्छ वा यसले नयाँ रणनीतिक सहकार्यको बाटो खोल्छ भन्ने कुरा चिनियाँ नेतृत्वसँग हुने छलफल र त्यसपछि सार्वजनिक हुने निर्णयबाट स्पष्ट हुनेछ।